Αν το εισόδημα ανέβηκε, γιατί δεν το νιώθουμε;

Ποιος πήρε την άνοδο των εισοδημάτων;
Η Ελλάδα, η Ευρώπη και το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα 2019–2024

Πρόλογος

Πώς πραγματικά διαβάζεται το «+22% στην ΕΕ, –5% στην Ελλάδα; Τις τελευταίες μέρες η Eurostat έβγαλε ένα στατιστικό που ταιριάζει με το κλίμα ανάμνησης του παρλεθόντος που επικρατεί:

Στην ΕΕ, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο αυξήθηκε κατά 22% την περίοδο 2004–2024.
Στην Ελλάδα, στο ίδιο διάστημα, μειώθηκε κατά 5%.

EU household real income per capita up 22% since 2004

Η ίδια δημοσίευση δείχνει:

• Ρουμανία: +134%, Λιθουανία: +95%, Πολωνία: +91%, Μάλτα: +90%,
• Ελλάδα: –5%, Ιταλία: –4% (οι μόνες δύο χώρες με αρνητικό 20ετές ισοζύγιο).

Κι όμως, στο εσωτερικό ακούμε:

• «Τα πραγματικά εισοδήματα αυξάνονται»,
• «Η Ελλάδα συγκλίνει»,
• «Οι πολίτες ευημερούν αλλά δεν το καταλαβαίνουν».

Σε αυτό το κείμενο προσπαθούμε να απαντήσουμε σε τρία πολύ συγκεκριμένα ερωτήματα:

1. Τι ακριβώς μετράει η Eurostat όταν λέει “real gross disposable income per capita”;
2. Πόσο έχει αλλάξει αυτό για την Ελλάδα σε σχέση με την ΕΕ;
3. Γιατί αυτή η αύξηση δεν φαίνεται στην τσέπη του μέσου και του φτωχότερου Έλληνα;

Executive summary

• Μακρο-εισόδημα: Σύμφωνα με τον δείκτη της Eurostat “real gross disposable income of households per capita (2008=100)” – TEPSR_WC310, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο στην Ελλάδα αυξήθηκε περίπου +14,7% την περίοδο 2019–2024 (73,3 → 84,1 μονάδες).
• Σε σχέση με την Ευρώπη: Την ίδια περίοδο, ο αντίστοιχος δείκτης για την ΕΕ-27 ανέβηκε μόλις +5,9% και για την ευρωζώνη (EA-20) περίπου +4,7%. Η Ελλάδα κινείται πια πάνω από τον ευρωπαϊκό ρυθμό, αλλά ξεκινά από πολύ χαμηλή βάση.
• 20ετία 2004–2024:
  Παρά την ανάκαμψη μετά το 2019, η Eurostat υπενθυμίζει ότι την περίοδο 2004–2024 η ΕΕ-27 είχε συνολικά +22% αύξηση πραγματικού εισοδήματος, ενώ η Ελλάδα είναι μία από τις δύο χώρες με μείωση (~–5%). Δηλαδή, καλύψαμε λίγο έδαφος πρόσφατα, αλλά παραμένουμε πιο φτωχοί σε πραγματικούς όρους από ό,τι πριν τις μεγάλες κρίσεις.
• Κατανομή εισοδήματος – deciles (ILC_DI01):
  Τα πιο πρόσφατα στοιχεία EU-SILC της Eurostat για την Ελλάδα (dataset ILC_DI01, “Share of national equivalised disposable income”) δείχνουν ότι από το 2019 στο 2024:Η Ελλάδα έγινε περίπου +15% πιο πλούσια ανά κάτοικο 2019–2024,
  αλλά στην κατανομή μόνο το πάνω 20% αύξησε το μερίδιό του στο εθνικό εισόδημα, η μεσαία τάξη έχασε σχετική ισχύ και το κάτω 40% έμεινε στο ίδιο ποσοστό της πίτας:
  • Το κάτω 40% του πληθυσμού κρατάει ακριβώς το ίδιο μερίδιο της εθνικής πίτας (20,7%).
  • Το middle 40% χάνει μερίδιο (από 40,8% σε 39,9%).
  • Το πάνω 20% κερδίζει (από 38,5% σε 39,5%).
    👉 Eurostat – ILC_DI01
• Ανισότητα & φτώχεια:
  Οι δείκτες Gini και S80/S20 για την Ελλάδα παραμένουν πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ (Gini γύρω στο 31–32% έναντι ~29–30% της ΕΕ, S80/S20 κοντά στο 5,5–6). Υπάρχει ελαφρά βελτίωση 2019–2022, αλλά ο πληθωρισμός του 2022–2023 «τρώει» μέρος της βελτίωσης, ιδιαίτερα στα χαμηλά εισοδήματα.
  📄 Living conditions in Europe – income distribution and income inequality
• Μεγάλη εικόνα:
  Η Ελλάδα, μετά το 2019, πράγματι παίρνει ανάσα σε επίπεδο πραγματικού εισοδήματος ανά κάτοικο και ανεβαίνει γρηγορότερα από την ΕΕ. Όμως:
  • η χώρα έχει 20ετή απώλεια στο πραγματικό εισόδημα ανά κάτοικο,
  • και η βασική αναδιανομή της τελευταίας πενταετίας είναι προς την κορυφή, όχι προς τη βάση.

Ο βασικός μας μακρο-δείκτης είναι: Real gross disposable income of households per capita (index 2008=100) – κωδικός TEPSR_WC310.

Με απλά λόγια δείχνει πόση αγοραστική δύναμη σε διαθέσιμο εισόδημα έχει ο μέσος κάτοικος, σήμερα σε σχέση με το 2008.

Δεν μας λέει ποιος παίρνει τι – μόνο πόσο μεγάλη είναι η πίτα.

Από το επίσημο news release της Eurostat για τα εισοδήματα:
EU household real income per capita up 22% since 2004.

Κύρια ευρήματα:

• ΕΕ-27 (2004–2024):
  • Πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο: +22%.
• Ελλάδα (2004–2024):
  • –5% πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο.
• Ιταλία:
  • –4% στο ίδιο διάστημα.
• Χώρες όπως η Ρουμανία, Λιθουανία, Πολωνία, Μάλτα: +90% έως +134%.

Η μέση ευρωπαϊκή οικογένεια έχει σήμερα σημαντικά υψηλότερο πραγματικό εισόδημα ανά κάτοικο από ό,τι το 2004.
Η μέση ελληνική οικογένεια έχει ελαφρώς χαμηλότερο.

Το news release δείχνει επίσης την πορεία στο χρόνο: άνοδος πριν το 2008, στασιμότητα/πτώση την περίοδο κρίσης, πτώση το 2020 λόγω πανδημίας, ανάκαμψη μετά το 2021 για την ΕΕ συνολικά.

Το βασικό εικοσαετές συμπέρασμα είναι ήδη αρκετά σκληρό:

Ακόμη και μετά την πρόσφατη ανάκαμψη, η Ελλάδα είναι μία από τις δύο χώρες της ΕΕ όπου το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο είναι χαμηλότερο από το 2004.

Εστιάζοντας στην τελευταία δεκαετία

Από αυτά προκύπτουν οι ρυθμοί μεταβολής σε πραγματικούς όρους:

Τι σημαίνει αυτό;

1. Η Ελλάδα τρέχει πιο γρήγορα μετά το 2019.
   Σε καθαρά μακρο-νούμερα, η χώρα είχε διπλάσιο περίπου ρυθμό αύξησης πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος ανά κάτοικο σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ την περίοδο 2019–2024.
2. Αλλά από πολύ χαμηλό σημείο εκκίνησης.
   Το 2014 ο ελληνικός δείκτης ήταν ~66, όταν η ΕΕ ήταν ήδη κοντά στο 100 (= επίπεδο 2008). Δηλαδή, η Ευρώπη είχε ήδη απορροφήσει την κρίση του 2008· η Ελλάδα όχι.
3. Και σε ορίζοντα 20ετίας η Ελλάδα είναι ουραγός.
   Η πρόσφατη ανακοίνωση της Eurostat – «EU household real income per capita up 22% since 2004» – είναι σαφής:
   • ΕΕ-27: +22% 2004–2024
   • Ελλάδα: περίπου -5% πραγματική μείωση στο ίδιο διάστημα, μαζί με την Ιταλία στις μοναδικές αρνητικές περιπτώσεις.

Άρα: ναι, η Ελλάδα είχε ισχυρή άνοδο 2019–2024, αλλά:

• το κάνει εν μέρει “catch-up” από πολύ βαθύ λάκκο,
• και δεν έχει επιστρέψει στο real εισόδημα ανά κάτοικο που είχε πριν από τις μεγάλες κρίσεις.

Τι είναι το EU-SILC και τι μετράει

Πηγές:

• 📄 EU statistics on income and living conditions (EU-SILC) – methodology: distribution of income
• 📄 Living conditions in Europe – income distribution and income inequality

Βασικές έννοιες:

• Ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα (equivalised disposable income):
  Συνολικό καθαρό εισόδημα νοικοκυριού (μετά φόρων & εισφορών),
  διαιρεμένο με το «ισοδύναμο μέγεθος» του νοικοκυριού (τροποποιημένη κλίμακα ΟΟΣΑ).
• Διάμεσος (median):
  Το εισόδημα που χωρίζει τον πληθυσμό στα δύο.
  Δεν «τραβιέται» από ακραία υψηλά εισοδήματα όπως ο μέσος όρος.
• Δείκτες ανισότητας:
  • Gini (0–100) – 0 = τέλεια ισότητα, 100 = ένα άτομο παίρνει τα πάντα.
  • S80/S20 – πόσες φορές είναι μεγαλύτερο το εισόδημα του πλουσιότερου 20% από του φτωχότερου 20%.
• Anchored at-risk-of-poverty (anchored AROP):
  Γραμμή φτώχειας «αγκυρωμένη» σε ένα έτος (π.χ. 2019) και αναπροσαρμοσμένη μόνο για τον πληθωρισμό.
  Με αυτό μετράς αν οι φτωχότεροι βελτιώνονται σε πραγματικούς όρους, όχι απλώς σε σχέση με μια διάμεσο που κινείται.

Συνοπτικά:

• TEPSR_WC310 → πόσο μεγάλη είναι η πίτα ανά κάτοικο.
• EU-SILC (median, Gini, S80/S20, anchored poverty) → πώς μοιράζεται η πίτα.

Χρειαζόμαστε και τα δύο για να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα.

Ανάλυση ILC_DI01 – deciles 2019–2024

Εδώ μπαίνει το ILC_DI01 – Distribution of income by quantiles (EU-SILC).

🔗 Distribution of income by quantiles – Eurostat (ILC_DI01)

Χρησιμοποιούμε τον δείκτη:

“Share of national equivalised disposable income (%)”

για κάθε δεκατημόριο D1…D10 στην Ελλάδα και τα ομαδοποιούμε σε:

• Bottom 40% = D1 + D2 + D3 + D4
• Middle 40% = D5 + D6 + D7 + D8
• Top 20% = D9 + D10

Στα δεδομένα που εξάγαμε από τα αρχεία της Eurostat (ILC_DI01 για EL, 2019 & 2024):

Μερίδιο εισοδήματος 2019 vs 2024

Αυτό είναι το καθαρό “ποιος πήρε τι” της τελευταίας πενταετίας.

Τι σημαίνουν αυτά τα νούμερα

• Το κάτω 40% του πληθυσμού:
  • Σταθερό από 20,7% → 20,7%.
  • Καμία αλλαγή στο μερίδιο εθνικού εισοδήματος, σε μια περίοδο που ο TEPSR λέει +14,7 ποσοστιαίες μονάδες.
• Το middle 40% (η στατιστική «μεσαία τάξη»):
  • Πέφτει από 40,8% → 39,9%.
  • Χάνει σχεδόν 1 ποσοστιαία μονάδα της εθνικής πίτας.
• Το πάνω 20%:
  • Ανεβαίνει από 38,5% → 39,5%.
  • Παίρνει +1 ποσοστιαία μονάδα, πάνω σε μεγαλύτερη πίτα.

Με μια φράση:

Η Ελλάδα έγινε περίπου +15% πιο πλούσια ανά κάτοικο 2019–2024,
αλλά στην κατανομή μόνο το πάνω 20% αύξησε το μερίδιό του στο εθνικό εισόδημα, η μεσαία τάξη έχασε σχετική ισχύ και το κάτω 40% έμεινε στο ίδιο ποσοστό της πίτας

Σύμφωνα με το “Living conditions in Europe – income distribution and income inequality” της Eurostat (data extracted Νοέμβριο 2024):
📄 Living conditions in Europe – income distribution and income inequality
📄 PDF έκδοση & σχετικά τεχνικά

ΕΕ συνολικά

• Διάμεσο ετήσιο ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα: ~21.245 PPS (2024).
• Gini για την ΕΕ: ~29,4.
• Anchored at-risk-of-poverty (γραμμή φτώχειας αγκυρωμένη στο 2019):
  • Μειώνεται από 16,5% (2019) σε 14,1% (2024) – δηλαδή οι χαμηλότερες ομάδες βελτιώνονται σε πραγματικούς όρους σε επίπεδο ΕΕ.

Ελλάδα

• Gini:
  • λίγο κάτω από το 33% πριν την πανδημία,
  • γύρω στο 31–32% στα πιο πρόσφατα στοιχεία – μικρή βελτίωση, αλλά πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
• S80/S20:
  • κοντά στο 5,5–6 – το πάνω 20% έχει εισόδημα 5,5–6 φορές το κάτω 20%.
  • Μικρή βελτίωση 2019–2022, αλλά ενδείξεις επιδείνωσης με τον πληθωρισμό 2023.
• Περιφέρειες με πολύ υψηλή φτώχεια (NUTS2):
  • Δυτική Ελλάδα & Βόρειο Αιγαίο βρίσκονται στο group των περιοχών όπου ο κίνδυνος φτώχειας ξεπερνά το 30%.

Με απλά λόγια:

• Η Ελλάδα παραμένει πιο άνιση από τον μέσο όρο της ΕΕ,
• με περιφερειακές τσέπες φτώχειας που ξεπερνούν το 30%,
• και με κατανομή εισοδήματος όπου το πάνω 20% συγκεντρώνει κοντά στο 40% της συνολικής πίτας – και αυτό το ποσοστό ανεβαίνει.

Η Eurostat στο άρθρο “Households – statistics on income, saving and investment” αναλύει τις συνιστώσες του διαθέσιμου εισοδήματος:
📄 Households – statistics on income, saving and investment

Κεντρικά σημεία για την ΕΕ (και σε μεγάλο βαθμό και για την Ελλάδα):

• Μισθοί & απασχόληση:
  • Η ανεργία στην Ελλάδα έχει μειωθεί σημαντικά μετά το 2014.
  • Ονομαστικοί μισθοί και κατώτατος μισθός αυξήθηκαν ιδιαίτερα μετά το 2019.
  • Σε συνδυασμό με περισσότερες θέσεις εργασίας, αυτό εξηγεί μεγάλο μέρος της ανόδου του διαθέσιμου εισοδήματος.
• Κοινωνικές μεταβιβάσεις:
  • Συντάξεις & επιδόματα αποτελούν μεγάλο κομμάτι του εισοδήματος.
  • Μέτρα στήριξης (πανδημία, ενέργεια) σήμαιναν ότι πολλά χαμηλότερα και ηλικιωμένα νοικοκυριά δεν είδαν ονομαστική πτώση εισοδήματος.
• Αυτοαπασχολούμενοι & μικρές επιχειρήσεις:
  • Η Ελλάδα έχει υψηλό ποσοστό αυτοαπασχόλησης.
  • Η ανάκαμψη του τουρισμού, της εστίασης και μικρών υπηρεσιών ανεβάζει τα εισοδήματα σε νοικοκυριά που όμως δεν βρίσκονται κατ’ ανάγκη στα χαμηλότερα deciles.
• Εισόδημα από περιουσία (ενοίκια, επιτόκια, μερίσματα):
  • Άνοδος ενοικίων & αξιών ακινήτων, αύξηση επιτοκίων.
  • Αυτό εμφανίζεται ως αύξηση εισοδήματος (ιδίως τεκμαρτού εισοδήματος από ιδιοκατοίκηση),
    αλλά δεν μεταφράζεται πάντα σε «ρευστό στην τσέπη» για όλους.

Συνδυαστικά:

Ο TEPSR_WC310 ανεβαίνει από ένα μείγμα:υψηλότερων μισθών & απασχόλησης,κοινωνικών παροχών,ανάκαμψης μικρών επιχειρήσεων,εισοδήματος από περιουσία.

Το ποιος κρατάει πόσο από αυτά εμφανίζεται στα deciles – και εκεί είδαμε ότι στην Ελλάδα το πάνω 20% πήρε όλο το σχετικό κέρδος 2019–2024.

Η αντίφαση «+14,7% στον δείκτη, αλλά εγώ δεν νιώθω πλουσιότερος» δεν είναι μυστήριο· είναι θέμα ορισμών.

1. Ο TEPSR_WC310:
   • Περιλαμβάνει τεκμαρτά ενοίκια ιδιοκατοίκησης.
   • Πιάνει πλήρως τις συντάξεις & παροχές.
   • Επηρεάζεται έντονα από κλάδους με δυνατή ανάκαμψη (τουρισμός, real estate κ.λπ.).
2. Η καθημερινότητα του κάτω 40%:
   • Δεν έχει μερίδιο σε Airbnb και δεύτερα ακίνητα.
   • Είναι συχνά ενοικιαστής σε αγορά που έχει εκτιναχθεί.
   • Βλέπει λογαριασμούς, ενοίκια και τιμές τροφίμων να τρέχουν πιο γρήγορα από το δικό του μισθό.
3. Η κατανομή 2019–2024:
   • Ο δείκτης λέει +14,7% στο μέσο πραγματικό εισόδημα ανά κάτοικο.
   • Τα deciles λένε:
     • 0,0 μονάδες αλλαγή για το κάτω 40%,
     • –0,9 μονάδες για τη μεσαία τάξη,
     • +1,0 μονάδα για την κορυφή.

Άρα:

Δεν είναι ότι «ο κόσμος δεν καταλαβαίνει τα νούμερα».
Τα νούμερα λένε ακριβώς αυτό που βιώνει ο κόσμος:Ναι, η συνολική πίτα εισοδήματος ανά κάτοικο ανέβηκε.Όχι, το κομμάτι του κάτω 40% δεν μεγάλωσε.Η μεσαία τάξη συμπιέζεται, ενώ η κορυφή απορροφά δυσανάλογο μέρος της βελτίωσης.

Η ίδια η Eurostat έχει ολόκληρο project για να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ εθνικών λογαριασμών και κοινωνικών ερευνών (“Income and consumption: social surveys and national accounts – distributed household accounts”).

Οι βασικές αιτίες απόκλισης είναι:

1. Διαφορετική κάλυψη
   • Οι εθνικοί λογαριασμοί περιλαμβάνουν και NPISH, τεκμαρτά εισοδήματα κ.λπ.
   • Το EU-SILC καλύπτει μόνο ιδιωτικά νοικοκυριά και βασίζεται σε δηλωμένα εισοδήματα.
2. Διαφορετικός ορισμός εισοδήματος
   • Ο μακρο-δείκτης μετρά gross disposable income (πριν από κάποιες στάθμισης), ενώ στο μικρο επίπεδο δουλεύουμε με net disposable income μετά φόρων.
   • Εισφορές, έμμεσοι φόροι, και ο τρόπος μέτρησης των παροχών σε είδος δημιουργούν κενό μεταξύ των δύο.
3. Διαφορετικοί αποπληθωριστές
   • Το TEPSR χρησιμοποιεί αποπληθωριστή δαπανών κατανάλωσης.
   • Στην ανάλυση EU-SILC συχνά χρησιμοποιούμε HICP γενικό ή ακόμη και ειδικούς δείκτες.
   • Σε περιβάλλον έντονου πληθωρισμού (2022–2023), οι μικρές διαφορές στον αποπληθωριστή μεταφράζονται σε μεγάλες διαφορές στην “πραγματική” αύξηση.
4. Χρόνος και sampling
   • Το EU-SILC έχει καθυστέρηση ~1–2 έτη (εισόδημα προηγούμενου έτους, επεξεργασία, δημοσίευση).
   • Τα flash estimates είναι μοντέλα nowcasting, όχι πλήρες δείγμα.
   • Σε γρήγορα μεταβαλλόμενες συνθήκες (πανδημία, ενεργειακή κρίση) ο μακρο-δείκτης πιάνει την ανάκαμψη πριν “περάσει” καθαρά στα μικρο-δεδομένα.

Η Ελλάδα πράγματι πήρε ανάσα στο πραγματικό εισόδημα ανά κάτοικο μετά το 2019 – πιο γρήγορα από την ΕΕ – αλλά από πολύ χαμηλή βάση, με άνιση κατανομή και με την ανισότητα να παραμένει υψηλή.

Sign up for EconScope by The Agora Review

EconScope by The Agora Review delivers AI-driven economic analysis, offering clarity, insight, and rigor in a world of fleeting headlines. Explore macroeconomics, finance, and geopolitics with depth.

Subscribe

Email sent! Check your inbox to complete your signup.

No spam. Unsubscribe anytime.